Hipnoza w terapii: uwalnianie emocji i praca z podświadomością

Współczesne badania pokazują, że hipnoza skutecznie wspiera proces terapeutyczny — szczególnie wtedy, gdy celem jest dotarcie do głębokich emocji, schematów i przekonań, które utrwalają stres, napięcie czy problemy emocjonalne.

Wyobraźmy sobie dwudziestoramienną gwiazdę.

Pole w środku gwiazdy symbolizuje „trzon osobowości” danego człowieka. Każdy z dwudziestu wierzchołków gwiazdy oznacza „stany ego”. Jeden z wierzchołków może symbolizować „nieprzewidywalny” element osobowości. Inny wierzchołek może stanowić „intelektualny” aspekt osobowości, kolejny „łagodny”, a jeszcze następny „szczęśliwy i pełny miłości”.

Wyobraźmy sobie, że obecnie jakaś osoba znajduje się w stanie „nieprzewidywalnym”. Ten wierzchołek gwiazdy wskazuje północ. Wierzchołek północny oznacza stan, który właśnie „zdominował” całe „ja”. Jeśli okaże się, że „nieprzewidywalność” nie jest w danym momencie cechą pożądaną, możemy za pomocą hipnozy przekręcić gwiazdę tak, aby człowiek znalazł się w jakimś bardziej użytecznym stanie. Być może element „intelektualny” znajdujący się na trzecim wierzchołku gwiazdy jest tym stanem osobowości naszego klienta, przyjaciela, ukochanej osoby, do którego chcemy dotrzeć i go utrzymać. Za pomocą transu hipnotycznego możemy sprawić, że nieprzewidywalne „ja” odsuwa się na dalszy plan, a gwiazda obraca się w taki sposób, że punktem wskazującym północ jest punkt trzeci.

Hipnoza polega na świadomym oddziaływaniu na stany osobowościowe drugiej osoby. Może to obejmować wzmocnienie określonego stanu umysłu, jego złagodzenie, ukierunkowanie na inne tory lub przejście do innego, bardziej użytecznego stanu.

Niełatwo jest uwolnić się od wspomnianego wyżej nieprzewidywalnego „ja”. Mówiąc ogólnie, im bardziej jest ono intensywne, tym trudniej jest się od niego uwolnić.

Dave Elman zdefiniował hipnozę jako „odsunięcie funkcji krytycznej ludzkiego umysłu”. Definicja ta, przełożona na język XXI wieku, okazuje się bardziej praktyczna. Hipnoza to komunikowanie się z „umysłami” osób lub grup ludzi w warunkach, kiedy w umyśle odbiorcy przekazu pojawia się znacznie mniej myśli krytycznych niż normalnie.

„Hipnoza to stan zwiększonej podatności na sugestie, osiągnięty przez ominięcie czynnika krytycznego świadomego umysłu.” Dave Elman

W trakcie hipnozy:

• łatwiej dotrzeć do źródeł problemów,
• możliwe staje się uwolnienie stłumionych emocji,
• organizm wchodzi w tryb regeneracji psychicznej,
• podświadomość przyjmuje nowe, wspierające wzorce.

Hipnoza terapeutyczna jest narzędziem bezpiecznym, a jej skuteczność została wielokrotnie opisana w literaturze naukowej. Stosuje się ją m.in. w pracy z lękiem, obniżonym nastrojem, napięciem emocjonalnym, brakiem pewności siebie,
a także w procesie zmiany nawyków.

Hipnoza obecnie

Współczesne podejścia do hipnozy nie stanowią jednorodnego nurtu, lecz obejmują różne modele pracy, wynikające z odmiennych założeń teoretycznych i praktycznych. Do najbardziej rozpoznawalnych należą hipnoza elmanowska oraz hipnoza ericksonowska, które różnią się zarówno sposobem indukcji, jak i rolą terapeuty w procesie.

Hipnoza elmanowska, rozwijana przez

Dave Elman, opiera się na bezpośrednich, jasno sformułowanych instrukcjach oraz szybkim wprowadzaniu klienta w głęboki stan hipnozy. Jej celem jest osiągnięcie wyraźnego rozluźnienia oraz ograniczenie krytycznej aktywności umysłu, co umożliwia pracę z objawami, takimi jak ból, napięcie czy reakcje psychosomatyczne. Podejście to znalazło szerokie zastosowanie w praktyce medycznej i klinicznej, m.in. w stomatologii oraz terapii bólu.

Odmienną perspektywę reprezentuje hipnoza ericksonowska, wywodząca się z pracy Milton Erickson. W tym podejściu hipnoza nie jest traktowana jako wyraźnie odrębny stan, lecz jako naturalne pogłębienie uwagi i koncentracji. Terapeuta posługuje się językiem pośrednim, metaforą oraz sugestią niedyrektywną, dostosowaną do indywidualnego doświadczenia klienta. Zamiast narzucać rozwiązania, hipnoza ericksonowska zakłada uruchamianie wewnętrznych zasobów i zdolności adaptacyjnych osoby uczestniczącej w terapii.

W obu podejściach hipnoza nie oznacza utraty kontroli, lecz współpracę pomiędzy terapeutą a klientem. Różnice dotyczą głównie formy komunikacji i głębokości indukcji, natomiast wspólnym elementem pozostaje koncentracja uwagi oraz wykorzystanie sugestii jako narzędzia zmiany. Zarówno hipnoza elmanowska, jak i ericksonowska są obecnie uznawane za zgodne z wiedzą psychologiczną i znajdują zastosowanie w różnych obszarach terapii.

W praktyce terapeutycznej podejścia te nie muszą się wzajemnie wykluczać. W gabinecie hipnozy Harmonia w Ciele, Umyśle, Duszy w Jaworznie łączymy elementy hipnozy elmanowskiej i ericksonowskiej, w zależności od potrzeb oraz gotowości Klienta. Wspólnie z nim wybierany jest sposób pracy najlepiej dopasowany do jego celu, temperamentu oraz charakteru zgłaszanego problemu. Takie podejście pozwala na elastyczne prowadzenie procesu i skoncentrowanie się na możliwie szybkim i skutecznym rozwiązaniu trudności, z zachowaniem poczucia bezpieczeństwa i współpracy.

Hipnoza w sporcie – naukowe podstawy i rosnąca popularność

W ostatnich latach hipnoza coraz częściej pojawia się również w obszarze sportu. Badania naukowe potwierdzają, że może ona wspierać:

• poprawę koncentracji,
• kontrolę stresu i emocji,
• zwiększenie odporności psychicznej,
• wzmocnienie pewności siebie,
• wejście w stan flow,
• szybszą regenerację psychiczną po obciążeniach treningowych.

W przeglądzie literatury The Application of Hypnosis in Sports (2022) opisano, że regularna praca z hipnozą może pozytywnie wpływać na wyniki sportowe, szczególnie w dyscyplinach wymagających silnej koncentracji i kontroli emocji.

Nowsze badanie Starting in Your Mental Pole Position (2024) pokazało z kolei, że hipnoza pomaga zawodnikom obniżyć poziom stresu startowego oraz zwiększyć odporność psychiczną — czynniki kluczowe w rywalizacji sportowej.

Meta-analiza z 2020 roku (Scielo) potwierdziła również, że techniki mentalne oparte na wyobrażeniu i hipnozie wpływają pozytywnie na stan flow oraz ogólną wydolność sportową.

Hipnoza jest wartościowym narzędziem mentalnym, szczególnie gdy stanowi uzupełnienie regularnego treningu sportowego.

„Mózg nie potrafi odróżnić doświadczenia, które dzieje się naprawdę, od tego, które intensywnie przeżywamy w wyobraźni.”
— Joe Dispenza, Breaking the Habit of Being Yourself